Column: De Oranjes, influencers sinds 1544

In dit artikel:

Rick Evers beschrijft hoe de macht van de Oranjes door de eeuwen heen veranderde. Koning Willem I beschikte na 1815 over grote formele bevoegdheden in Nederlands-Indië en maakte daar intensief gebruik van via onder meer het cultuurstelsel en de Nederlandsche Handel-Maatschappij. De grondwetswijziging van 1848 beperkte de politieke macht van de koning en versterkte de parlementaire controle.

Toch verdween de invloed van de koninklijke familie niet. Koningin Wilhelmina benut­te tijdens haar regering de constitutionele ruimte soms maximaal, vooral tijdens de oorlog, toen het parlement minder invloed had. In de moderne monarchie bestaat de rol vooral uit het recht om geraadpleegd te worden, aan te moedigen en te waarschuwen. Die informele invloed is moeilijk meetbaar, maar kan ministers en beleidsmakers wel degelijk beïnvloeden.

Volgens Evers is dat zichtbaar bij koning Willem-Alexander, die zich inzette voor watermanagement, en koningin Máxima, die via gesprekken met onder anderen ministers en private partijen het muziekonderwijs hielp bevorderen. Ook prinses Eloise oefent invloed uit, zij het via Instagram en TikTok. De formele macht van de Oranjes werd kleiner, maar hun vermogen om aandacht te trekken, onderwerpen te agenderen en mensen te beïnvloeden bleef bestaan—alleen in een eigentijdse vorm.