Column: Oranjes in grijs gebied
In dit artikel:
Rick Evers vergelijkt de Britse crisis rond Harry en Meghan (de Sandringham-bijeenkomst in 2020) met de manier waarop Nederland al jaren omgaat met ‘niet-werkende’ maar wel zichtbare leden van het koningshuis. In Groot-Brittannië leidde de confrontatie tot een scherpe afscheiding: Harry en Meghan kozen uiteindelijk voor een zelfstandig bestaan buiten het systeem van fulltime koninklijke taken. Evers karakteriseert hen als ‘freelance royals’ — mensen die deels betaald werk doen, invloed nastreven en zelfstandig filantropisch actief zijn, zonder de institutionele bescherming van de monarchie.
In Den Haag speelt het verschil tussen officiële en persoonlijke activiteiten al langer in grijstinten. Prins Constantijn en prinses Laurentien vervullen af en toe opdrachten in de schoot van het koningshuis, maar combineren die met een eigen professionele loopbaan en zelfstandige nevenfuncties. Hun koninklijke status wordt ingezet als verbindende rol bij externe opdrachten; zij ontvangen geen structureel salaris voor koninklijke taken. Toen Laurentien’s opdracht bij het ministerie van Financiën tot veel publiciteit en kritiek leidde, ontstond het besluit om jaarlijks te evalueren of nevenfuncties van Oranjes — zoals van Constantijn, Laurentien en ook koningin Máxima — nog passen binnen het openbaar belang. Ministeries moeten voortaan beoordelen of die activiteiten verenigbaar zijn met hun beleidsterrein.
De kernvraag die Evers opwerpt is normatief: hoeveel ruimte mag het Huis van Oranje zichzelf geven om taken en inkomsten te regelen? Waar ligt de grens tussen loyaliteit aan de monarchie en persoonlijke autonomie, en wie bepaalt die grens — het parlement, de publieke opinie of het koningshuis zelf? Hij veronderstelt dat ook in Nederland interne overleggen (vergelijkbaar met Sandringham) zijn gevoerd over een toekomstbestendige, moderne monarchie. Daarbij raakt hij aan de erfenis voor de volgende generatie: voor prinses Amalia is een duidelijk pad uitgestippeld, voor Alexia en Ariane veel minder. Evers sluit af met een pleidooi voor balans tussen vrijheid, verantwoordelijkheid en dienstbaarheid en hoopt dat hierover in goed overleg op Huis ten Bosch wordt doorgedacht.