Dat gênante moment waar jij nog steeds aan denkt? Dit zegt het spotlight-effect

In dit artikel:

Wie ’s avonds blijft piekeren over een gênante opmerking van jaren geleden, overschat waarschijnlijk hoeveel anderen zich dat moment nog herinneren. Dit is het zogenoemde spotlight-effect: mensen denken vaak dat hun uiterlijk, gedrag en fouten voortdurend onder een denkbeeldige schijnwerper liggen.

Psychologen Thomas Gilovich, Victoria Medvec en Kenneth Savitsky onderzochten dit met een experiment waarin studenten een opvallend T-shirt met een afbeelding van Barry Manilow droegen. De studenten verwachtten dat veel medestudenten het shirt zouden opmerken, maar in werkelijkheid zagen aanzienlijk minder mensen het. Dat komt doordat anderen meestal vooral bezig zijn met hun eigen gedachten, zorgen en dagelijkse taken.

Een gênante gebeurtenis kan door schaamte en onzekerheid wel zeer belangrijk voelen. Daardoor blijft het moment sterk in het geheugen hangen en kan een kleine verspreking in gedachten uitgroeien tot een grote sociale blunder. Dat betekent niet dat niemand de fout heeft gezien, maar wel dat anderen er doorgaans veel minder lang bij stilstaan.

Om zulke herinneringen los te laten, helpt het om jezelf af te vragen hoeveel gênante momenten van anderen je zelf nog kent. Ook is het nuttig onderscheid te maken tussen wat er feitelijk gebeurde en wat je vermoedt dat anderen ervan vonden. Vaak ben je uiteindelijk de enige die het moment steeds opnieuw afspeelt.