Schokkende nieuwe peiling voor D66 en PVV; Geert Wilders reageert direct
In dit artikel:
De eerste zetelpeiling van EenVandaag en Verian sinds de presentatie van het nieuwe kabinet laat verschuivingen zien: D66 zakt van 26 naar 22 zetels en het CDA daalt naar 14 zetels. De VVD blijft relatief onaangetast op 23 zetels. De PVV boekt herstel en stijgt naar 21 zetels, waardoor zij vrijwel gelijk staan met D66 en de VVD. GroenLinks-PvdA blijft stabiel op 22 zetels; de SP klimt licht naar 5 zetels. Achter deze kopgroep volgt een middenmoot met CDA, JA21 en FVD, terwijl acht andere partijen tussen de 2 en 5 zetels scoren. BBB noteert 3 zetels, met de kanttekening dat veel respondenten de vragenlijst invulden voordat het vertrek van Caroline van der Plas en de daaropvolgende ophef plaatsvond.
De daling van D66 wordt vooral verklaard door onvrede onder voormalige D66-stemmers over het coalitieakkoord en de doorrekening daarvan door het Centraal Planbureau. Kritiek spitst zich toe op de verdeling van lasten: belastingverhogingen voor lage- en middeninkomens en bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid stoten veel kiezers af. Sommige kiezers vinden dat D66 te veel concessies heeft gedaan tijdens de formatie, waardoor zij overwegen linkser te stemmen. Bij het CDA is een gelijksoortige ontevredenheid merkbaar; ook daar vertrekken kiezers vanwege zorgen over de economische koers en de gevolgen voor gewone huishoudens.
De VVD lijkt ondanks twijfel onder eigen achterban weinig te lijden onder het sentiment rond het regeerakkoord; eerder onderzoek toonde al relatief weinig vertrouwen van VVD-kiezers in het kabinet, maar dat vertaalt zich nog niet in zetelverlies. De PVV profiteert duidelijk van het ongenoegen bij andere partijen en ziet haar achterban herstellen na recente verliezen. PVV-leider Geert Wilders reageerde op sociale media blij met de stijging van zijn partij.
De peiling schetst een versnipperd politiek landschap: vier partijen delen de koppositie maar blijven dicht bij elkaar op lage zetelaantallen (21–23), iets wat zelden voorkomt. Dit vergroot de rol van middelgrote partijen en kleine fracties in het politieke veld. De gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart worden de eerste test voor het kabinet-Jetten; 52 procent van de kiezers zegt dat landelijke politiek een (redelijk) grote rol speelt in hun lokale stemkeuze. Vooral stemmen op PVV, FVD of JA21 worden door veel kiezers openlijk omschreven als een protest tegen het nieuwe kabinet, terwijl relatief weinig kiezers hun lokale stem gebruiken om expliciet steun te betuigen aan het kabinet.