Steeds meer vrouwen zijn bewust kinderloos: 'Mijn leven is compleet zonder kinderen'
In dit artikel:
In 2023 bereikte het geboortecijfer in Nederland een historisch dieptepunt: vrouwen kregen gemiddeld 1,49 kinderen, zo blijkt uit recente CBS-cijfers — ruim onder het niveau van ruim 2,5 in de jaren zeventig. Tegelijk stijgt het aantal mensen dat het ouderschap uitstelt of er helemaal vanaf ziet, vooral tussen dertig en veertig jaar. Die trend heeft zowel demografische als economische gevolgen en leidt tot een veranderend maatschappelijk debat.
Redenen voor bewuste kinderloosheid zijn divers en doorgaans doordacht: carrièreprioriteiten, de wens om te reizen of simpelweg meer vrije tijd, maar ook harde financiële afwegingen zoals hoge woonlasten, kostbare kinderopvang en onzeker werk. Voor sommigen spelen zorgen over klimaat en wereldsituatie een rol. Lot (36), een geïnterviewde vrouw zonder kinderen, vat het met een korte uitspraak samen: “Ik mis precies niets.” Desondanks bestaat veel onbegrip en stigma; kinderloze vrouwen krijgen nog vaak verwijten of worden als ‘egoïstisch’ bestempeld, wat volgens auteur Fiona Fortuin (die over dit thema schreef) diepgewortelde normen rond moederschap blootlegt.
De maatschappelijke verschuiving vertaalt zich ook in consumptie en bedrijfsstrategieën. De groep zonder kinderen — vaak aangeduid als DINKs (Double Income No Kids) — besteedt relatief meer aan reizen, luxe en persoonlijke ervaringen. Markten spelen daarop in met adults-only resorts, wellnessreizen (wereldwijd goed voor ruim een miljard trips in 2023 volgens Global Market Insights), gespecialiseerde woonconcepten met gedeelde tuinen en werkplekken, en producten gericht op lifestyle en gemak. De ‘pet economy’ bloeit bovendien: huisdieren krijgen vaak de status van gezinslid, met luxe diensten en producten als gevolg.
Tegelijk ontstaan knelpunten en ongelijkheid. Veel beleid, fiscale regelingen en toeslagen zijn nog op gezinnen met kinderen gericht, waardoor kinderloze huishoudens minder voordeel hebben. Onderzoek van het platform We Are Childfree toont dat driekwart van de ondervraagde vrouwen op het werk anders behandeld wordt en 60% spanning ervaart met collega’s of werkgevers. Praktische voorbeelden: regelingen die ouders extra vrije uren geven zonder loonverlies kunnen er in de praktijk toe leiden dat kinderloze collega’s structureel werk overnemen en vaker onbetaald overuren draaien. Ook is passende, betaalbare huisvesting voor niet-traditionele huishoudens vaak schaars; het CBS signaleert miljoenen huishoudens die, ondanks twee inkomens, moeite hebben een woning te bemachtigen.
Het resultaat is een dubbel beeld: enerzijds groeiende zichtbaarheid en een serieuze levensstijl rondom kinderloosheid, versterkt door communities en sociale media; anderzijds structurele nadelen op werkvloer, in beleid en op de woningmarkt. Bedrijven zien commerciële kansen en passen aanbod aan, maar beleidsmakers en instellingen lopen nog achter in het herkennen van deze groep als een volwaardige doelgroep met eigen behoeften. Op langere termijn kan aanhoudend lage geboortecijfers bovendien gevolgen hebben voor vergrijzing, arbeidsmarkt en sociale voorzieningen — een uitdaging waarvoor zowel politiek als samenleving zich nog moet instellen.