Stop met pleasen: een psycholoog deelt dé gids om je grenzen te bewaken
In dit artikel:
Een reeks alledaagse voorbeelden — een jaar in een band blijven spelen die je muzikaal ontgroeid bent, met iemand op vakantie gaan omdat je het ooit beloofd had, terrasafspraken in de felle zon terwijl je snel verbrandt — leidt de auteur naar één conclusie: zij zegt te vaak ja tegen anderen ten koste van zichzelf. Arbeids- en gezondheidspsycholoog Saskia de Bel, die zelf jarenlang worstelde met pleasegedrag, bevestigt dat dit veel voorkomt en publiceerde onlangs De perfecte pleaser om mensen te helpen die vicieuze cirkel te doorbreken.
Wat is pleasegedrag en waarom gebeurt het?
Pleasegedrag betekent regelmatig jouw eigen wensen ondergeschikt maken aan die van anderen, uit angst voor conflict, afwijzing of omdat je het aardig gevonden wilt worden. Het geeft vaak stress en kan leiden tot overbelasting, een laag zelfvertrouwen en het gevoel niet het recht te hebben om ruimte in te nemen. De Bel legt uit dat pleasers doorgaans empathisch en hulpvaardig zijn — eigenschappen die positief kunnen zijn, maar doorslaan wanneer ze ten koste gaan van jezelf. Ze zegt: “Je wordt er niet mee geboren” — pleasegedrag is aangeleerd en dus af te leren.
Oorzaken en signalen
Pleasegedrag komt vaker bij vrouwen voor, doordat meisjes vaak geleerd krijgen aardig en meegaand te zijn; ook mannen met autoritaire ouders of een onveilige hechting kunnen pleaser-tendensen ontwikkelen. Andere achtergronden zijn scheidingen waarbij je beide ouders tevreden wilde houden, onzekerheid, of simpelweg nooit geleerd hebben direct te communiceren. Kenmerken zijn: moeilijk nee kunnen zeggen, zich snel schuldig voelen, vermijden van confrontatie, en het constant aanpassen aan wat anderen willen. Wie in veel van die situaties zichzelf herkent, zit waarschijnlijk diep in het pleasepatroon.
Gevolgen en kantelpunt
Langdurig pleasen werkt vaak tegen je: de lat blijft hoog, complimenten en eigen inzet worden zelden als voldoende ervaren, en mensen raken uitgeput. Soms ontstaat er een breekpunt: na te lang meebuigen ontstaat plots een heftige uitbarsting of felle grensstelling — “de spaarkaart is vol.” Een illustrerend voorbeeld uit de praktijk: een verhuurder ruimde dagenlang de troep van vertrokken huurders op en stuurde geen rekening omdat hij het aardige mensen vond, waardoor hij zichzelf tekortdeed.
Typen pleasers en hoe veranderen begint
De Bel ontwikkelde een vragenlijst (38 uitspraken) om je eigen patroon te herkennen en onderscheidt vier typen: pleaser, bulldozer, solist en klager. De meeste mensen vertonen wel eens gedrag van elk type, maar neigen meestal naar één kwadrant. Bewustwording is de eerste stap: herkennen hoe jij reageert stelt je in staat gericht te oefenen met ander gedrag.
Concrete oefeningen en technieken
De psychologe beschrijft praktische methodes om gedachten en reacties te veranderen. Een gedachtenschema helpt gebeurtenissen gedetailleerd te analyseren: wat gebeurde, welk gevoel riep het op, welke automatische gedachten gingen eraan vooraf en hoe intens voelde dat? De ‘rechtbankmethode’ is een manier om je eigen innerlijke aanklager te ontmaskeren: noteer bewijzen voor en tegen je negatieve overtuigingen en formuleer realistischere gedachten. Ook nuttig zijn eenvoudige communicatietools: minder vaak “sorry” zeggen, standaardzinnen gebruiken om tijd te winnen of beleefd nee te zeggen, en concrete grensregels oefenen.
Het doel: Evenwichtskunstenaar
Met oefening kun je van pleaser naar wat De Bel de Evenwichtskunstenaar noemt: iemand die zowel voor zichzelf als voor anderen ruimte creëert en flexibel handelt zonder afhankelijk te zijn van andermans goedkeuring. Dat geeft meer rust, autonomie en zelfvertrouwen. De auteur zelf merkt al kleine winst: kort, helder en minder verontschuldigend nee zeggen voelt steviger en beschermt haar grenzen. De Bel: “Het is een bevrijding om niet meer te pleasen.”